Novi Zakon o posebnim uslovima za evidentiranje i upis prava na nepokretnostima, poznat kao „Svoj na svome“, otvara mogućnost da se po prvi put evidentiraju kuće u romskim naseljima, ali istovremeno nosi ozbiljne rizike za one koji propuste zakonom predviđene rokove, upozorava YUROM Centar.
Povodom brojnih pitanja i nedoumica građana iz romskih naselja širom Srbije, YUROM Centar ističe da zakon iz 2025. godine omogućava upis prava svojine na objektima čak i u slučajevima kada vlasnici kuća nisu ujedno i vlasnici zemljišta. Time se faktičkim vlasnicima pruža određeni nivo pravne sigurnosti, ali bez rešavanja ključnog problema – statusa zemljišta.
Prema važećim odredbama, zemljište ostaje u javnoj ili privatnoj svojini, dok se na objektu upisuje zabeležba da je pravo svojine stečeno po posebnom zakonu. To znači da kuće mogu biti evidentirane, ali bez dugoročnog i potpunog rešenja, posebno u naseljima koja decenijama postoje bez jasnog pravnog statusa.
Iz YUROM Centra upozoravaju da je rok za prijavu ograničen i da ističe sredinom februara 2026. godine, nakon čega država ponovo primenjuje strože mehanizme Zakona o planiranju i izgradnji. Propuštanje ovog roka može imati dramatične posledice – od gubitka prava na imovinu, preko mogućnosti rušenja objekata, do nastavka prekršajnih i krivičnih postupaka protiv vlasnika.
Posebno je zabrinjavajuća činjenica da objekti koji ne budu prijavljeni mogu biti upisani u korist Republike Srbije, naročito ako se nalaze na javnom zemljištu, čime porodice rizikuju da izgube svoje jedine domove. U takvim slučajevima, vlasnici nemaju pravo ni na naknadu u slučaju privođenja zemljišta javnoj nameni, što dodatno produbljuje nesigurnost i socijalnu isključenost.
YUROM Centar podseća da se zakon posebno odnosi na neformalna naselja, uključujući romska, koja su jasno vidljiva na satelitskim snimcima, ali su decenijama bila „nevidljiva“ za institucije. Ukoliko se ne iskoristi ova privremena mogućnost evidentiranja, romska naselja ponovo ostaju izložena rušenjima, prinudnim iseljenjima i potpunom pravnom vakuumu.
U zaključku, YUROM Centar poziva vlasnike kuća u romskim naseljima da se hitno obrate svojim opštinama i započnu postupak prijave, uz poruku da ovaj zakon ne sme ostati još jedna propuštena prilika. Istovremeno, iz ove organizacije poručuju da će nastaviti borbu za sistemska rešenja i posebne zakone koji bi omogućili legalizaciju čitavih romskih naselja, a ne samo privremeno „krpljenje“ problema.
