U ogranku Srpska akademija nauka i umetnosti pri Univerzitet u Nišu u ponedeljak, 18. maja 2026. godine, predstavljena je knjiga Romi na talasima novoprotestantizma: protestantizacija Roma jugoistočne Srbije autora Dragan Todorović, nakon što je ovo delo prethodno promovisano u Beogradu u svečanoj sali SANU.
Promocija je okupila brojne profesore, istraživače religije, predstavnike crkava i verskih zajednica, kao i pastore i starešine romskih protestantskih crkava iz više gradova Srbije. Domaćin skupa bio je akademik Vlada Veljković.
Posebna pažnja tokom predstavljanja posvećena je Leskovcu, koji zauzima značajno mesto u istraživanju o protestantizmu među Romima na jugu Srbije. U istraživanju su učestvovale dve romske protestantske zajednice iz ovog grada, a promociji su prisustvovali i njihovi predstavnici — pastori Šerif Bakić, Selim Alijević i Bojan Rasimović, koji su nakon zvaničnog dela programa govorili o razvoju protestantizma među Romima i promenama kroz koje su njihove zajednice prolazile tokom poslednjih decenija.
Knjiga predstavlja rezultat obimnog doktorskog sociološkog istraživanja romskih protestantskih zajednica jugoistočne Srbije, uključujući baptističke, adventističke i pentakostalne crkve, kao i zajednice Jehovinih svedoka. O delu su govorili sociolozi Dragoljub Đorđević, Đokica Jovanović i Jasmina Petrović.
Profesor Đokica Jovanović ocenio je da je reč o „novatorskom istraživanju“ koje otvara važna pitanja evangelizacije, konverzije, društvenog položaja Roma i odnosa prema manjinskim verskim zajednicama. On je istakao značaj terenskog rada u sociologiji, navodeći da „sociologija bez terena nije moguća“, kao i da istraživanje Roma prevazilazi lokalni značaj i predstavlja temu od evropskog interesa.
Profesorka Jasmina Petrović ukazala je da knjiga detaljno analizira širenje protestantizma među Romima, ali i društvene i kulturne posledice promena verskog identiteta. Prema njenim rečima, prihvatanje novih protestantskih denominacija kod dela romske populacije utiče na svakodnevni život, obrazovanje, sklapanje brakova, ekonomsko ponašanje i smanjenje socijalne isključenosti.
Profesor Dragoljub Đorđević podsetio je da je knjiga već predstavljena u SANU u Beogradu i ocenio da istraživanje ima veliki značaj za razumevanje procesa protestantizacije Roma u Srbiji i regionu. Govoreći o razvoju protestantizma među Romima, istakao je da je reč o fenomenu koji se može pratiti i u širem međunarodnom kontekstu — od Latinske Amerike i Afrike do Evrope i Azije.
Pastor Šerif Bakić rekao je da je pre više od dve decenije protestantizam među Romima bio gotovo nepoznata tema u javnosti, kao i da je tada postojao otpor prema razgovoru o toj temi. Kako je naveo, podršku da javno govori o promenama koje vera donosi romskoj zajednici dobio je upravo od sociologa Dragoljuba Đorđevića.
Bakić je ocenio da knjiga profesora Todorovića predstavlja važan temelj za dalje proučavanje protestantizma među Romima i dodao da su danas vidljive promene u obrazovanju, položaju žena i razvoju crkvenih zajednica. Posebno je govorio o prevodima Novog zaveta na romske dijalekte arli, gurbet i čergarski, koji su realizovani uz podršku Biblijsko društvo Srbije i blagoslov Srpske pravoslavne crkve.
Prema njegovim rečima, protestantske romske zajednice danas organizuju brojne obrazovne i humanitarne aktivnosti, uključujući biblijske škole, rad sa ženama i decom, kao i pomoć tokom zdravstvenih kampanja. Kao primer naveo je organizaciju vakcinacije tokom epidemije malih boginja u Leskovcu, kada su, kako je rekao, crkveni lideri uspeli da mobilišu veliki broj porodica i doprinesu sprečavanju širenja zaraze.
Govoreći o obrazovanju Roma, Bakić je istakao da je nekada mali broj romske dece završavao osnovnu školu, dok danas većina nastavlja srednje obrazovanje. Dodao je da su mnogi pripadnici romskih protestantskih zajednica završili teološke škole u Srbiji i inostranstvu i danas vode crkve širom Evrope, posebno u Nemačkoj.
Pastor Selim Alijević podsetio je da romska crkva u Leskovcu ove godine obeležava 40 godina postojanja i ocenio da je razvoj zajednice rezultat dugogodišnjeg rada prvih romskih teologa. On je naveo da protestantske zajednice danas imaju dobru saradnju sa lokalnom samoupravom u Leskovcu, koja je, prema njegovim rečima, pomogla izgradnju nove crkve sa pet miliona dinara.
Alijević je rekao da zajednica okuplja veliki broj vernika i da među Romima u Leskovcu postoji snažan verski pokret. Dodao je da protestantske zajednice planiraju nastavak saradnje sa akademskom zajednicom i istraživačima koji proučavaju religijske promene među Romima.
Učesnici skupa ocenili su da događaj ima istorijski značaj, jer se na jednoj od najvažnijih naučnih institucija u Srbiji otvoreno govorilo o protestantizmu među Romima. Istaknuto je i da sprovedeno istraživanje predstavlja značajan doprinos sociologiji religije, uz ocenu da bi u narednih deset do petnaest godina trebalo sprovesti novo istraživanje i uporediti rezultate sa sadašnjim stanjem.
Autor: Zoran Saitović
