Dvadeset godina nakon poslednjeg značajnijeg parlamentarnog učešća romskih političkih predstavnika na republičkom nivou, u romskoj zajednici u Srbiji ponovo se otvara pitanje organizovanog i jedinstvenog političkog delovanja. Period od 2006. do 2026. godine obeležen je, prema oceni brojnih aktivista, institucionalnom marginalizacijom, unutrašnjim podelama i slabljenjem političke vidljivosti Roma u najvišim telima vlasti.
Istorijski gledano, romski politički aktivizam u Srbiji intenziviran je početkom 2000-ih, kada su romske partije i pokreti pokušali da institucionalizuju borbu za ravnopravnost kroz parlamentarni sistem. Međutim, nakon tog perioda, romska politička scena suočila se sa fragmentacijom, nedostatkom zajedničke strategije i smanjenim uticajem na zakonodavne procese. Poslednjih dvadeset godina obeležile su inicijative na lokalnom nivou, ali bez stabilnog i dugoročnog parlamentarnog kontinuiteta.
Danas, 2026. godine, svedočimo novom talasu političkog osvešćivanja unutar zajednice.
Unija Roma Srbije, na čelu sa Milošem Mihajlovićem, pokrenula je online platformu za učlanjenje, čime je otvorila prostor za masovniju političku mobilizaciju i digitalno organizovanje članstva. Ovaj potez ocenjuje se kao pokušaj modernizacije političkog delovanja i prilagođavanja savremenim modelima političke participacije.
Istovremeno, Romska Partija pod vođstvom Srđana Šajna započela je pregovore sa različitim političkim akterima, ali i javno ukazuje na nepravilnosti u radu institucija i odnos aktuelne vlasti prema romskoj zajednici. U svojim saopštenjima insistira na doslednoj primeni postojećih zakona i strateških dokumenata koji garantuju prava nacionalnih manjina.
Demokratska Unija Roma – Dur, koju predvodi Salih Saitović, pojačava javne nastupe putem medija i društvenih mreža, ali paralelno vodi i otvorene razgovore sa diplomatskim predstavnicima ambasada u Srbiji, pokušavajući da internacionalizuje pitanje položaja Roma i ojača političku podršku kroz međunarodne kanale.
Na terenu se primećuje i rastuća energija mladih Roma koji sve otvorenije reaguju na slučajeve diskriminacije, socijalne nepravde i institucionalne propuste. Društvene mreže postaju prostor političke edukacije, razmene informacija i mobilizacije, što predstavlja značajnu promenu u odnosu na prethodnu deceniju.
U pokušaju objedinjavanja različitih političkih i društvenih inicijativa, Gipsy Automoto Club Srbija pokrenuo je inicijativu za dijalog svih romskih političkih subjekata, pozivajući iskusne predstavnike zajednice da zajedno sa mlađom generacijom postignu „Phralipen“ bratstvo i jedinstvo kao temelj zajedničkog političkog nastupa.
Paralelno sa tim, organizacije poput Opre Roma, Roma for Democracy i Romski glas za pravdu deluju na međunarodnom, nacionalnom i regionalnom nivou, usmeravajući svoje aktivnosti ka podizanju svesti o ustavom i zakonima zagarantovanim pravima Roma, ali i ka jačanju političke pismenosti unutar same zajednice.
Analitičari ocenjuju da je romska politička scena dugo bila opterećena unutrašnjim rivalstvima i kratkoročnim interesima, dok su ključna pitanja: obrazovanje, zapošljavanje, stanovanje, institucionalna diskriminacija i politička zastupljenost, ostajala bez sistemskog rešenja. U javnosti se sve češće može čuti ocena da su Romi godinama bili podeljeni simboličnim ustupcima i parcijalnim rešenjima, dok su strateške poluge moći ostajale van domašaja zajednice.
Dvadeset godina nakon poslednjeg snažnijeg parlamentarnog prisustva, romska zajednica u Srbiji ponovo artikuliše zahtev za jedinstvenim političkim nastupom.
Zaključak koji se nameće jeste da bez konsolidacije političkih aktera, jasne strategije i međusobnog poverenja, neće biti održivog povratka Roma u institucije odlučivanja. Međutim, ukoliko aktuelna energija preraste u koordinisano i odgovorno političko delovanje, 2026. godina mogla bi ostati upamćena kao trenutak novog buđenja, ne simboličnog, već institucionalnog i dugoročnog povratka Roma za sto na kojem se donose odluke.
Rominfomedia /Milorad Popović
