U sali Skupštine grada Leskovca danas je predstavljena Studija ratni memorijali oslobodilačkih ratova Srbije na teritoriji Grada Leskovca, koje je izradio Zavod za zaštitu spomenika kulture u saradnji sa Narodnim muzejem Leskovac.
Studiju je finasirao grad Leskovac, izrađena je u cilju formiranja propisane evidencije koja je Zakonom o ratnim memorijalima predviđena kao obaveza vođenja, zatim sprovođenja uvida u stanje, i daljeg očuvanja spomeničkog fonda oslobodilačkih ratova Srbije skladu sa Zakonom o ratnim memorijalima.
Izradom ove Studije ratni memorijali oslobodilačkih ratova Srbije na teritoriji Grada Leskovca su evidentirani, sačinjena je tehnička (grafička) i foto dokumentacija, i u skladu sa inovativnim tehnologijama izrađeni su i fotogrametrijski 3D modeli obrađenog fonda, čime se detaljna trodimenzionalni pristup trajno čuva kroz digitalnu dokumentaciju. Propisane su opšte i posebne mere zaštite ratnih memorijala na teritoriji grada Leskovca i date smernice i uputstvo za čuvanje ratnih memorijala.
Studiju su predstavili autori Ivana Cvetković, arhitekta – viši konzervator i Đorđe Stošić, istoričar – viši dokumentator iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture Niš. Naglasili su da Leskovac ima izuzetnu istoriju koju treba čuvati, da su se zaljubili u naš grad radeći na ovoj studiji i obilazeći 144 naseljena mesta na teritoriji Leskovca i zahvalili se gradonačelniku Cvetanoviću i predstavnicima lokalne samouprave na podršci i razumevanju za izradu ovako važne studije.
Gradonačelnik Leskovca Goran Cvetanović je kazao da ova studija ratnih memorijala, po prvi put okuplja na jednom mestu, spomeničko nasleđe leskovčakog kraja, sa svim kulturnim i arhitektonskim elementima potrebnim za održavanje, konzervaciju ali i popravku pojedinačnog spomenika. Ovaj registar praktično predstavlja Enciklopediju ratnih memorijala Leskovca sa više od 260 enciklopedijskih jedinica, tj. spomenika. Ovako veliki broj memorijala govori u prilog tvrdnji o skupoj ceni koju su kako Leskovčani, tako i čitava Srbija platili za svoju slobodu i nezavisnost, za odbranu integriteta i suvereniteta ove zemlje. Događaji i imena koji se nalaze na svakim od spomenika, istorijska su lekcija o hrabrosti, trpljenju, žrtvi i vaskrsenju srpskog naroda kroz svoju burnu istoriju.
Nažalost, više od 50 spomenika je uništeno, a desetak nikada nije pronađeno. Ovi negativni podaci sa druge strane, govore o nužnosti jednog ovakvog registra, i podatka koji se nalaze u njemu, kako bismo budućim generacijama preneli poruku i tradiciju čuvanja onog najsvetlije čovečjeg nasleđa, slobode, to nam je ne samo želja, već i potreba, obaveza za buduće generacije“, kazao je Cvetanović.
Nebojša Dimitrijević, direktor leskovačkog Narodnog muzeja, istakao je da je ovom studijom zahvaćeno sve spomeničko nasleđe ovog kraja. On je naveo da najstariji spomenik u Leskovcu datira iz 1897. godine, a da je istorija spomeničkog nasleđa intenzivnija nakon Prvog svetskog rata.
Direktor Zavoda za zaštitu spomenika kulture Niš Dušan Andrejević se takođe obratio prisutnima i rekao:
„Na kraju jednog puta na koji smo svi zajedno krenuli, danas predstavljamo ove studije, koje su rezultat celogodišnjeg rada započetog inicijalnom idejom iz Leskovca. Moram da se zahvalim gradu Leskovcu što je prepoznao ovakvu ideju i zajedno sa svim nama doveo do realizacije ovako važnog projekta. Upravo to je zadatak Zavoda, nešto čime se mi bavimo i što ostaje iza nas. Ratni memorijali predstavljaju osnovu sećanja. Leskovac i okolina imaju viševekovne oslobodilačke tradicije koji se upravo vide kroz ovakve studije. Grad Leskovac je preživeo burnu istoriju i te tragove smo u ovoj Studiji zabeležili. U njoj je evidentirano 267 ratnih memorijala sa ovog područja i to je zaista respektabilna cifra, a sam grad Leskovac ima 54 ratna memorijala. To je zbirka stradanja ovog naroda i rad na njoj predstavljao je ozbiljan istraživački poduhvat. Ujedno, ova Studija je i odličan primer saradnje između lokalne samouprave i radnika u oblasti kulture i pokazatelj je šta sve možemo da uradimo zajedno“.
